"Conversations with an Executioner" czyli "Rozmowy z katem" podbijają angielski rynek czytelniczy

Książka, która w Polsce przebyła długą drogę do swojego pełnego, nieocenzurowanego wydania, doczekała się dziś nowego życia w języku angielskim. Rozmowy z katem Kazimierza Moczarskiego - jeden z najbardziej niezwykłych polskich dokumentów XX wieku - spotkały się z wyjątkowym uznaniem anglojęzycznej krytyki. Conversations with an Executioner ukazały się pod koniec sierpnia po raz pierwszy na rynku brytyjskim i jednocześnie amerykańskim. Wydawcą w Wielkiej Brytanii jest  Duckworth Books a w Stanach Zjednoczonych Steerforth Press.   

The Guardian nazwał książkę przejmującym i niezwykłym wglądem w umysł nazistowskiego zbrodniarza, zwracając uwagę na jej zdumiewającą aktualność i siłę literacką. The Times podkreślił wyjątkową perspektywę Moczarskiego, który przez 255 dni dzielił celę z Jürgenem Stroopem, odpowiedzialnym za likwidację warszawskiego getta, a angielskie tłumaczenie określił jako wybitne. Inni recenzenci, m in. The Telegraph, nazwali książkę „arcydziełem XX wieku”, zwracając również uwagę na niezwykłą jakość nowego przekładu.

Na język angielski książkę przełożył Sean Gasper Bye, znany między innymi z przekładów prozy Małgorzaty Szejnert i Szczepana Twardocha. Pracując nad Rozmowami z katem, musiał nie tylko wiernie oddać charakterystyczną, oszczędną, a zarazem niezwykle sugestywną narrację Moczarskiego, lecz także zachować odrębność głosów trzech ludzi zamkniętych w jednej celi: polskiego więźnia politycznego, nazistowskiego zbrodniarza i ich niemieckiego współwięźnia. Przekład musiał ocalić szczególną dramaturgię tej rozmowy - napięcie między człowiekiem próbującym zrozumieć mechanizm zła a tym, który o własnych zbrodniach opowiada z przerażającą swobodą.

Blisko pół wieku po pierwszym polskim wydaniu Rozmowy z katem znalazły więc nowych czytelników i  przemówiły do nich w nowym języku. Ich angielska publikacja okazała się czymś więcej niż kolejnym przekładem klasycznej książki. Angielska krytyka dostrzegła w niej nie tylko ważny dokument polskiej historii, lecz także dzieło, które przekracza swój czas i miejsce — niepokojącą próbę zrozumienia człowieka uczestniczącego w masowej zbrodni, który jednocześnie nie uważał się za winnego.

Reakcja anglojęzycznej krytyki pokazuje, że siła Rozmów z katem nie ogranicza się do polskiego doświadczenia historycznego a głos Moczarskiego - precyzyjny, powściągliwy i niepokojąco przenikliwy - pozostaje dziś równie mocny, aktualny i potrzebny jak wtedy, gdy książka po raz pierwszy ukazała się w Polsce.

Zachęcamy do lektury recenzji a także wywiadu z Sean'em Gasper Bye w Boston Public Radio.

The Guardian: [link]

The Telegraph: [pdf]

The Times: [pdf]

Boston Public Radio, The Culture Show: [link]

The New Statesmen: [pdf]